Can velocity, jet pulse torbalı filtrede gövde net kesit alanından yukarı doğru geçen gaz hızıdır. A/C (hava/kumaş) oranıyla karıştırılmamalıdır; yüksek can velocity, silkelenen tozun tekrar torbaya taşınmasına (re-entrainment) yol açar. Bu yazı formülü, net alan hesabını, çözülmüş bir örneği ve tasarım etkisini açıklar.
Can Velocity Nedir?
Can velocity, jet pulse torbalı filtrede tozlu gazın torbalar arasındaki serbest (net) gövde kesitinden yukarı doğru geçiş hızıdır ve m/s cinsinden ifade edilir. Bu hız, torbaların yüzeyinden geçen filtrasyon hızını değil; gövde içinde aşağıdan yukarıya doğru oluşan yükselme/taşıma hızını tarif eder. Pulse-jet temizleme sırasında torbadan silkelenen toz aşağı düşmek isterken, yukarı doğru yüksek bir can velocity bu tozu tekrar askıda tutup temiz torbalara taşıyabilir (re-entrainment).
Bu yüzden can velocity, bir filtrenin “yeterli kumaş alanı var mı?” sorusundan bağımsız, ayrı bir tasarım kontrolüdür. Kumaş alanı doğru seçilmiş olsa bile gövde kesiti dar ise gaz yukarı doğru hızlı geçer, silkelenen toz bunkere inemeden geri taşınır ve gerçek filtrasyon verimi düşer. Hantech Filter değerlendirmesinde can velocity, A/C oranıyla birlikte ama onunla karıştırılmadan okunur.
Can Velocity ile A/C (Hava/Kumaş) Oranı Farkı Nedir?
| Kriter | A/C (Hava/Kumaş) Oranı | Can Velocity |
|---|---|---|
| Neyi ölçer? | Torba yüzeyinden geçen filtrasyon hızı | Gövde net kesitinden yukarı doğru taşıma hızı |
| Bölünen alan | Toplam kumaş alanı (m²) | Net gövde kesit alanı A_net (m²) |
| Tipik birim | m/dk (m/min) | m/s |
| Ana riski | Yüksekse hızlı torba yüklenmesi, yüksek dP, kısa torba ömrü | Yüksekse re-entrainment, düşük gerçek verim, lokal aşınma |
| Formül | A/C = Q / A_kumaş | V = Q / (3600 × A_net) |
Özetle iki değer farklı alanlara bölünür ve farklı problemleri yönetir. A/C oranı torbanın ne kadar zorlandığını; can velocity ise silkelenen tozun bunkere inip inemeyeceğini gösterir. Bir filtrede A/C uygun görünürken can velocity yüksek olabilir — ya da tersi. Bu nedenle ikisi ayrı ayrı hesaplanmalıdır. A/C tarafı için Hava/Kumaş Oranı & Torba Sayısı hesaplayıcısını, can velocity tarafı için Can Velocity hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
Can Velocity Nasıl Hesaplanır? Formül ve Net Alan
Can velocity’nin temel formülü sadedir:
Temel formül
- Formül
- V = Q / (3600 × A_net)
- V
- Can velocity (m/s)
- Q
- Gaz debisi (m³/h)
- A_net
- Net gövde kesit alanı (m²)
- 3600
- m³/h → m³/s dönüşümü (saat → saniye)
Kritik nokta paydadaki net alandır. Gövdenin brüt (gross) kesit alanı doğrudan kullanılmaz; içindeki torbaların kapladığı kesit ile varsa iç kanal, kiriş, blow-pipe ve destek gibi engellerin payı düşülmelidir:
A_net = A_brüt − (torba adedi × torba kesiti) − iç engel payı
Torba kesiti torbanın dış çapından hesaplanır: bir torba için kesit = π/4 × D². Örneğin Ø160 mm (0,16 m) bir torba için kesit ≈ π/4 × 0,16² ≈ 0,0201 m²’dir. Net alan brüt alandan küçük olduğu için, brüt alanla yapılan hesap can velocity’yi olduğundan düşük gösterir ve re-entrainment riskini gizleyebilir. Bu, sahada en sık yapılan hatalardan biridir.
Çözülmüş Örnek: 48.000 m³/h Jet Pulse Filtrede Can Velocity
Örnek hesap
- Debi (Q)
- 48.000 m³/h
- Gövde iç ölçüsü
- 4 m × 3 m → A_brüt = 12,00 m²
- Torba adedi
- 240 adet
- Torba dış çapı
- Ø160 mm = 0,16 m
- Bir torba kesiti
- π/4 × 0,16² = 0,0201 m²
- Torbaların kapladığı kesit
- 240 × 0,0201 = 4,83 m²
- İç engel/kanal payı
- 0,50 m²
- Net alan (A_net)
- 12,00 − 4,83 − 0,50 ≈ 6,67 m²
- Can velocity (V)
- 48.000 / (3600 × 6,67) ≈ 2,00 m/s
Bu örnekte aynı filtreyi brüt alanla hesaplasaydık (12,00 m²) can velocity yalnızca 48.000 / (3600 × 12,00) ≈ 1,11 m/s çıkardı. Net alanla ise gerçek değer ≈ 2,00 m/s’dir. Yani torbaların ve iç engellerin kapladığı kesit ihmal edildiğinde filtre “güvenli” görünür; oysa gövde içinde gerçek yükselme hızı iki katına yakındır. Bu fark, silkelenen tozun bunkere inip inemeyeceğini doğrudan belirler.
Bu sonuç tek başına “uygun” veya “uygunsuz” kararı değildir. İnce ve hafif toz, yapışkan/nemli kek veya düşük emisyon hedefi varsa aynı can velocity daha riskli olabilir; iri ve ağır tozda ise daha yüksek değerler tolere edilebilir. Kendi filtreniz için değeri Can Velocity hesaplayıcısı ile deneyip, kumaş alanı tarafını A/C hesaplayıcısı ile birlikte kontrol etmenizi öneririz.
Can Velocity Tasarımı Nasıl Etkiler? Geometri, dP ve Pulse Temizleme
Can velocity üç tasarım kararını doğrudan etkiler. Birincisi gövde geometrisidir: gövde kesiti daraldıkça net alan küçülür ve can velocity yükselir. Aynı debiyi daha geniş veya daha derin bir gövdede taşımak, torba çapını küçültüp adedi artırmak ya da kompartıman sayısını çoğaltmak net alanı büyütür ve hızı düşürür.
İkincisi diferansiyel basınç (dP) ve verim ilişkisidir: yüksek can velocity’de pulse ile silkelenen toz bunkere inemeden yeniden torbaya taşınır. Bu re-entrainment, dP’nin beklenenden yüksek ve kararsız seyretmesine, torba yüzeyinde sürekli kalıcı bir yüke ve gerçek filtrasyon veriminin düşmesine yol açar. Bazı durumlarda düşük dP + yüksek baca tozu birlikte görülür ki bu, temizliğin iyi olduğunu değil tozun geri taşındığını gösterebilir.
Üçüncüsü pulse-jet temizleme davranışıdır: yüksek can velocity varken pulse sıklığını artırmak çoğu zaman durumu iyileştirmez, aksine daha fazla toz askıya kaldırarak taşınımı kötüleştirebilir. Kök neden gövde kesiti/net alan ise, çözüm pulse programında değil geometridedir. Pulse tarafındaki belirtiler için pulse jet temizleme sistemi ve pulse jet valf arıza belirtileri yazıları birlikte okunmalıdır.
Teşhis ve Karar Tablosu
| Genel referans bant (indikatif) | Saha belirtisi / okuma | Karar ve aksiyon |
|---|---|---|
| Düşük bant | Silkelenen toz bunkere düzenli iniyor, dP kararlı, baca temiz | Geometri uygun görünüyor; A/C, pulse ve nem tarafını izlemeye devam et |
| Orta / izleme bandı | dP yavaş yükseliyor, ara ara baca tozu, temizlik sonrası tam düşmüyor | Toz karakteri, torba dizilimi ve net alan yeniden kontrol edilir; kritik proseslerde büyütme değerlendirilir |
| Yüksek bant | Düşük/kararsız dP + baca tozu, torba üst bölgesinde erken aşınma | Net alanı artır (gövde kesiti, torba çapı/adedi, kompartıman); yalnız pulse sıklığını artırma |
| Brüt alanla hesaplanmış değer | Rapor “güvenli” gösteriyor ama sahada re-entrainment var | Hesabı net alanla (A_net) tekrarla; torba ve iç engel kesitini düş |
Bu bantlar genel referanstır; sabit ve evrensel bir sınır değildir. Gerçek eşik toz yoğunluğu, yapışkanlık, partikül dağılımı, pulse tasarımı ve OEM/proses koşullarına göre değişir. Tablo, ölçülen değeri saha belirtisiyle birlikte yorumlamak içindir; tek başına bir “geçti/kaldı” testi değildir.
Bu Şartta Şunu Yapmam
Hesaplayıcılar, İlgili Ürünler ve Teklif
Kendi filtreniz için değerleri denemek isterseniz: Can Velocity hesaplayıcısı gövde ölçüsü, torba çapı ve adedinden net alanı ve can velocity’yi verir; Hava/Kumaş Oranı & Torba Sayısı hesaplayıcısı ise A/C oranını ve gereken torba adedini hesaplar. İki değeri birlikte okumak, gövde geometrisi ve kumaş alanı kararlarını aynı anda dengeler.
İlgili ürün aileleri: torbalı filtre (baghouse) sistemleri, filtre torbaları, pulse jet valfler ve fan ve hava sistemleri. Gövde kesiti, torba çapı/adedi ve fan çalışma noktası can velocity’yi birlikte belirlediği için bu bileşenler ayrı ayrı değil sistem olarak değerlendirilmelidir.
Debi, gövde ölçüsü, torba çapı/adedi ve mevcut dP trendinizi teklif formu üzerinden paylaşırsanız; can velocity, A/C oranı ve pulse tasarımını birlikte değerlendirip saha koşullarınıza uygun bir öneri hazırlayabiliriz.
Teknik İnceleme Notu
Teknik inceleme: Doğuhan Kırmacı — endüstriyel filtrasyon ve toz toplama.
Bu içerikteki can velocity bantları ve örnek değerler ön değerlendirme içindir. Evrensel ve sabit bir güvenli can velocity sınırı yoktur; gerçek eşik toz karakteri, partikül dağılımı, nem/yapışkanlık, pulse tasarımı, torba dizilimi ve gövde geometrisiyle değişir. Nihai tasarım ve sınır değerler, filtre OEM tasarımı ve proses verisiyle (debi, sıcaklık, toz yükü, emisyon hedefi) birlikte doğrulanmalıdır. Buradaki formül ve örnek, bu doğrulamanın yerine geçmez; onu yapılandırmaya yardımcı olur.
Sık Sorulan Sorular
Can velocity nedir?
Can velocity, jet pulse torbalı filtrede tozlu gazın torbalar arasındaki serbest (net) gövde kesitinden yukarı doğru geçiş hızıdır ve V = Q / (3600 × A_net) ile m/s cinsinden hesaplanır. Torba yüzeyinden geçen filtrasyon hızını değil, gövde içindeki yükselme hızını tarif eder.
Can velocity ile A/C (hava/kumaş) oranı aynı şey mi?
Hayır. A/C oranı gaz debisinin toplam kumaş alanına bölünmesiyle bulunur ve torba yüzeyinden geçen filtrasyon hızını (genelde m/dk) gösterir. Can velocity ise gövde net kesitinden yukarı doğru geçen taşıma hızıdır (m/s). İki değer farklı alanlara bölünür ve farklı riskleri yönetir; biri torba yüklenmesini, diğeri re-entrainment ve toz taşınımını etkiler.
Can velocity nasıl hesaplanır?
Önce net alan bulunur: A_net = gövde kesit alanı − torbaların kapladığı kesit − iç engel/kanal payı. Sonra V = Q / (3600 × A_net) uygulanır. Debi m³/h, alan m² girildiğinde sonuç m/s çıkar. Torba kesiti torba dış çapından (π/4 × D²) hesaplanır.
Kabul edilebilir bir can velocity sınırı var mı?
Evrensel ve sabit bir sınır yoktur. Genel referans olarak düşük bantlar daha güvenli, yükseldikçe re-entrainment riski artan bölge olarak izlenir; ancak gerçek eşik toz yoğunluğuna, yapışkanlığına, pulse tasarımına ve OEM/proses doğrulamasına bağlıdır. Sabit bir üst sınır ezberlenip tasarım buna göre kilitlenmemelidir.
Can velocity yüksek çıkarsa ne yapılır?
Gövde kesit alanını büyütmek (daha geniş/derin gövde), torba çapını küçültüp adedi artırmak, debiyi/kompartıman sayısını gözden geçirmek veya torba dizilimini iyileştirmek net alanı artırıp can velocity'yi düşürür. Kök nedeni doğrulamadan yalnız pulse sıklığını artırmak sorunu çözmez, çoğu zaman toz taşınımını kötüleştirir.